Η Γενιά Π

Τι συμβαίνει και ποια είναι η γενιά της Ρωσίας που μεγάλωσε στα 25 χρόνια της εξουσίας του πουτινισμού;

«Γενιά του Πούτιν» ή «Γενιά Π» είναι το όνομα που δίνεται μερικές φορές σε ανθρώπους που έχουν ζήσει ολόκληρη τη ζωή τους υπό την κυριαρχία του Βλαντιμίρ Πούτιν στη Ρωσία. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν ενηλικιωθεί και τώρα αποτελούν την ομάδα των νεαρών ενηλίκων που θα κληρονομήσουν ό,τι ακολουθείσει τον Πούτιν στη Ρωσία. Ποτέ δεν είναι εύκολο να χαρακτηρίσεις τις γενιές και μέσα στη ταραχή της κλιμακούμενης εσωτερικής καταστολής του Πούτιν και της ξεκάθαρης στρατιωτικής επιθετικότητας στην Ουκρανία, είναι ακόμη πιο δύσκολο να υπάρξει μια σαφής εικόνα της «γενιάς Πούτιν».

Κάποιοι Ρώσοι μελετητές ισχυρίστηκαν ότι περίπου η μισή απο την «γενιά του Πούτιν» πιστεύει στην πιθανότητα θετικών ρωσικών σχέσεων με τη Δύση και ότι το δικό τους μέλλον θα είναι ευτυχισμένο. Πολλά μέλη αυτής της κατηγορίας έχουν επίσης δημοκρατικές αξιώσεις και δεν εμπιστεύονται το τρέχον καθεστώς. Αλλά τώρα, τρία χρόνια μετά τη στρατιωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η γενιά Πούτιν έχει αποκτήσει ένα εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο ως όρος. Όπως προβάλλεται συνήθως στα παγκόσμια κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης, η νεολαία της Ρωσίας μοιάζει με την πλειοψηφία των Ρώσων: είναι πολιτικά απαθής, υποστηρίζοντας σιωπηρά τον πόλεμο. Οι κοινωνιολογικές μελέτες συνεχίζουν να διαψεύδουν αυτή την ιδέα, ορίζοντας τη γενιά Πούτιν ως το αδύναμο σημείο στις διάφορες προπαγανδιστικές εκστρατείες των ρωσικών αρχών. Αλλά η ιδέα ότι είναι απαθείς έχει κολλήσει στην κοινή γνώμη. Στην πραγματικότητα, η αλήθεια για τους νεαρούς ενήλικες της Ρωσίας είναι δύσκολο να οριστεί. Η πικρή αλήθεια είναι ότι τα γεγονότα στη Ρωσία επηρεάζουν και τη ζωή σας.

Καθορισμός μιας γενιάς

Η φράση «Γενιά του Πούτιν» ή «Γενιά Π» από μόνη της δεν έχει νόημα, γιατί μπορεί να σημαίνει σχεδόν τα πάντα. Αν ακούσετε ότι η γενιά του Πούτιν είναι απολιτική ή πολιτικοποιημένη, κομφορμιστική ή επαναστατική ή οτιδήποτε άλλο, είναι πιθανό να πρόκειται για άρθρο που κυνηγάει ατ κλικ. Η κατανομή των γενεών που έχει γίνει κοινός τόπος (από boomers σε zoomers) δεν είναι πραγματικά επιστημονική, είναι περισσότερο σαν ένα τέχνασμα μάρκετινγκ. Βασίζεται ωστόσο σε πραγματικό επιστημονικό έργο, κυρίως στη θεωρία των γενεών που αναπτύχθηκε από τον κοινωνιολόγο Karl Mannheim στις αρχές του 20ού αιώνα. Ο Mannheim υποστήριξε ότι οι άνθρωποι μεταξύ 17 και 25 ετών είναι ιδιαίτερα εν-τυπώσιμοι. Όταν συμβαίνουν σημαντικά ιστορικά γεγονότα (πόλεμος, επανάσταση ή άλλα τραυματικά γεγονότα), έχουν ιδιαίτερα σημαντικό αντίκτυπο στα άτομα αυτής της ηλικιακής ομάδας. Έτσι, σχηματίζεται μια γενιά, για παράδειγμα η «Χαμένη Γενιά» (που ήταν νέοι κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο), η «Σιωπηλή Γενιά» (που ήταν νέοι κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο) και ούτω καθεξής.

Για τον Mannheim, αυτό ήταν απλώς μια παρατήρηση. ποτέ δεν ισχυρίστηκε ότι είχε καταλήξει σε μια πλήρως ανεπτυγμένη θεωρία. Ωστόσο, το έργο του αποτέλεσε τη βάση για το βιβλίο των William Strauss και Neil Howe με τίτλο, Generations: The History of America’s Future, 1584 έως 2069. Το έργο των Strauss και Howe είναι η αφετηρία του πιο δημοφιλούς σχήματος ταξινόμισης για τις αμερικανικές γενιές του 20ου αιώνα: Baby boomers, Gen X, Millennials, Gen Z, κ.λπ. Οι περισσότεροι μελετητές θεωρούν αυτή την οριοθέτηση γενεών τεχνητή και μη παραγωγική, επειδή υποθέτει ότι μεγάλες ομάδες μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά απλώς και μόνο επειδή έχουν παρόμοια ηλικία. Αφαιρεί την κοινωνική τάξη, την εκπαίδευση, την ταυτότητα φύλου και πολλούς άλλους σημαντικούς παράγοντες από την εξίσωση. Αυτή η κατανομή των γενεών, ωστόσο, αποδείχθηκε ότι ήταν ένας πολύ βολικός τρόπος για τις εταιρείες να τοποθετήσουν τα εμπορικά σήματα και να σχεδιάσουν διαφημιστικές καμπάνιες.

Στη Ρωσία τα πρώτα χρόνια μετά την διάλυση της ΕΣΣΔ, ο κοινωνιολόγος Yuri Levanda σκιαγράφησε έξι σοβιετικές γενιές, σύμφωνα με το ιστορικό πλαίσιο των «εν-τυπώσιμων χρόνων» τους. Οι γενιές καθορίστηκαν από την επανάσταση και τον εμφύλιο πόλεμο, την κοινωνική κινητοποίηση της εποχής του Στάλιν, τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, την εποχή του Χρουστσόφ, την εποχή της στασιμότητας και ύστερα της περεστρόικας και της διάλυσης.

Ο κοινωνιολόγος Iskender Yasaveyev ισχυρίζεται ότι οι μελετητές προσεγγίζουν τη μελέτη της γενιάς Πούτιν με μεγάλη επιφύλαξη. Επισημαίνει ότι μια ενιαία πολιτική ως προς τη νεολαία δεν εμφανίστηκε όταν ο Πούτιν ανέλαβε την εξουσία στη Ρωσία. Επιπλέον, η έννοια της «νεότητας», συμπεριλαμβανομένου του νομικού ορισμού της, έχει αλλάξει αρκετές φορές επί Πούτιν. Αρχικά σήμαινε άτομα μεταξύ 14 και 30 ετών, στη συνέχεια επεκτάθηκε στα 35 και στο μέλλον το ανώτατο όριο της «νεότητας» μπορεί να αυξηθεί στα 38.

Όμως, από τα μέσα της δεκαετίας, οι ρωσικές αρχές προσπαθούν να ελέγξουν την πολιτική δραστηριότητα των νεαρών Ρώσων. Ωστόσο, δεν έχουν ιδιαίτερη επιτυχία. Οι διαδηλώσεις του χειμώνα του 2011-2012 άλλαξαν δραματικά ολόκληρη την πολιτική κατάσταση της χώρας. Έκτοτε, οι αρχές αύξησαν αισθητά τον όγκο του «πατριωτικού λόγου» στα εκπαιδευτικά προγράμματα και έχουν επίσης κάνει σημαντικές προσπάθειες να επηρεάσουν τους νέους στο Διαδίκτυο. Με την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία και το ξέσπασμα του πολέμου χαμιλής έντασης στην Ουκρανία το 2014, αυτά τα προγράμματα απέκτησαν έναν ολοένα και πιο μιλιταριστικό χαρακτήρα, σημείωσε ο Yasaveyev.

Άλλοι μελετητές που ερευνούν τη ρωσική νεολαία ισχυρίζονται ότι είναι δύσκολο να μετρηθεί η επιρροή της νέας «πατριωτικής εκπαίδευσης» της Ρωσίας. Ένας κοινωνιολόγος του Levada Center, ο οποίος ζήτησε την ανωνυμία του, ισχυρίζεται ότι οι δημοσκοπήσεις δεν δείχνουν πως οι νεαροί Ρώσοι είναι υποστηρικτές της σημερινής κυβέρνησης. Αντιθέτως «Οι έρευνες δεν δείχνουν τις ιδιωτικές απόψεις των ανθρώπων», λέει ο ερευνητής, «αλλά πόσο προετοιμασμένοι είναι να μοιραστούν τις απόψεις που κυριαρχούν στη δημόσια σφαίρα».

Η όποια υποστήριξη προς τον Πούτιν από τη νεολαία της Ρωσίας είναι άμεσο αποτέλεσμα του πολέμου στην Ουκρανία. Από το 2022, έχει γίνει ξεκάθαρο σε όλους τι μπορεί και τι δεν μπορεί να ειπωθεί δημόσια. Οι απαντήσεις των νέων στις δημοσκοπήσεις δεν δείχνουν τι πιστεύουν οι ίδιοι πραγματικά, αλλά τι καταλαβαίνουν επί του παρόντος ότι είναι αποδεκτό να πιστεύουν και να λένε. Η εξωτερική πίεση στη Ρωσία, οι κυρώσεις, παίζουν επίσης ρόλο. «Πολλοί άνθρωποι που μεγαλώνουν τώρα δεν έχουν βρεθεί ποτέ εκτός Ρωσίας», αναφέρει ο ερευνητής του Levada Center. «Επιπλέον, ο πόλεμος [κατά της Ουκρανίας] έχει αλλάξει σοβαρά τη σχέση του δυτικού κόσμου με τη Ρωσία και τα μέσα ενημέρωσης και η γενική κουλτούρα το αντικατοπτρίζουν αυτό. Έχουν επίδραση στη διάθεση της νεολαίας. Το ιδεολογικό έργο των αρχών απλώς εντείνει αυτές τις διαδικασίες».

Ο Iskender Yasaveyev είναι βέβαιος ότι το κύριο αποτέλεσμα της τρέχουσας πατριωτικής εκπαίδευσης και του κατασταλτικού πολιτικού κλίματος της Ρωσίας θα είναι ο σχηματισμός «διπλής συνείδησης» παρόμοιας με την ύστερη σοβιετική εποχή. «Σε εκείνη την περίοδο, οι [επίσημες] αξίες που μεταδίδονταν αφομοιώθηκαν σε επίπεδο ρητορικής — αλλά στο βάθος υπήρχε μια ευρεία αποσύνδεση από αυτές τις αξίες στην καθημερινή ζωή. Το πρόβλημα με τη σημερινή πατριωτική παιδεία είναι ότι είναι σε μεγάλο βαθμό ανούσια, αν όχι εντελώς ανούσια. Η ουσία της είναι ο αντιδυτικισμός, η παραδοσιακότητα και η πίστη στις αρχές. Αλλά αυτό είναι απίθανο να γοητεύσει στα σοβαρά τον οποιονδήποτε».

Θα τους λείψει ο Πούτιν όταν φύγει;

Αν κατασκευάσουμε μια γενιά όπως θα έκανε ο Mannheim, η πρώτη γενιά του Πούτιν θα αποτελείται από ανθρώπους που γεννήθηκαν ακριβώς γύρω στο 1980 – ήταν στα 20 τους στη δεκαετία του 2000, όταν ανέλαβε για πρώτη φορά την εξουσία. Οι σημερινοί 24χρονοι νέοι (οι οποίοι αυτή τη στιγμή διανύουν τα «εν-τυπώσιμα χρόνια» τους) δεν έχουν ζήσει υπό καμία εξουσία παρά μόνο του Πούτιν. Είναι αυτοί που οι άνθρωποι αποκαλούνται πιο συχνά «Γενιά Π». Το 2021, ο ερευνητής Grigori Yodin είπε ότι η γενιά Πούτιν αποτελείται στην πραγματικότητα από ανθρώπους που γεννήθηκαν γύρω στο τέλος της χιλιετίας, οι οποίοι ζουν προσδοκώντας «ένα γεγονός που θα τους καταστήσει γενιά». Αυτό είναι το ίδιο σοκ, το ίδιο χάσμα στον κοινωνικό ιστό, για το οποίο έγραψε ο Mannheim. Αυτό το γεγονός συνέβη στις 24 Φεβρουαρίου 2022 — όταν η Ρωσία ξεκίνησε την πλήρη εισβολή της στην Ουκρανία.

Μια σειρά από μελέτες συνεχίζουν, μέχρι σήμερα, να δείχνουν ότι η ρωσική νεολαία είναι δύσπιστη και αδιάφορη για την πολιτική. Οι ερευνητές το αποδίδουν στο γεγονός ότι αυτή η γενιά μεγάλωσε κατά τη διάρκεια μιας γενικής «κατάληψης» του πολιτικού πεδίου από τον Πούτιν και τους συμμάχους του. Είναι επίσης αλήθεια, ωστόσο, ότι οι άνθρωποι αυτής της ηλικίας εθελοντικά προσφέρουν και δωρίζουν χρήματα σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, πράγμα που δείχνει ότι υπάρχει μια αίσθηση κοινού καλού και συμμετοχικότητας έξω από το πολιτικό σκηνικό.

Το 2024, το Ειδικό Ινστιτούτο Κοινωνικής Έρευνας που συνδέεται με το Κρεμλίνο δημοσίευσε μια μονογραφία για τη Ρωσική νεολαία. Υποστηρίζει ότι οι νέοι έχουν «ασαφείς και συγκεχυμένες ιδέες για τη Ρωσία». Με απλά λόγια, οι αξίες και οι απόψεις αυτής της γενιάς φαίνονται τόσο περίπλοκες και αντιφατικές που είναι αδύνατο να σχεδιάσεις ένα πορτρέτο που να χαρακτηρίζει πλήρως ολόκληρη την γενιά. Υπάρχουν, ωστόσο, αρκετά χαρακτηριστικά που όντως είναι κοινά στη γενιά του Πούτιν, ανέφερε ο ερευνητής του Levada Center. Οι νέοι Ρώσοι είναι η πιο πολιτισμικά δυτική ομάδα της χώρας. Αυτό ισχύει πρωτίστως επειδή καταναλώνουν κυρίως ξένη ποπ κουλτούρα. Ακόμη και η επιθετική αντιδυτική εσωτερική πολιτική και η κρατική προπαγάνδα δεν μπόρεσαν να επιβραδύνουν αυτή την τάση.

Η ρωσική νεολαία παραμένει επίσης η πιο ανεκτική δημογραφική ομάδα της χώρας στη σεξουαλική διαφορά, παρά τις απαγορεύσεις της «gay προπαγάνδας» και την κίνηση των ρωσικών αρχών να χαρακτηρίσουν όλες τις ομάδες που εστιάζονται στο LGBTQ ως «εξτρεμιστικές οργανώσεις». Είναι αντίθεση επίσης σε αρκετές προσπάθειες του κράτους. Για παράδειγμα, η εσωτερική πολιτική στοχεύει επί του παρόντος στην αύξηση του ποσοστού γεννήσεων και στη διατήρηση των «παραδοσιακών αξιών», αλλά η ηλικία στην οποία οι Ρώσοι παντρεύονται για πρώτη φορά συνεχίζει να αυξάνεται.

Η γενιά του Πούτιν είναι νέα και μόλις που αρχίζει να χτίζει τη ζωή της. Είναι αδύνατο να προβλέψουμε τι θα συμβεί τελικά με τους νέους που μένουν ακόμα στη Ρωσία, αλλά πολλοί εξακολουθούν να προσπαθούν να χτίσουν μια ζωή. Η συνήθης μέθοδος είναι η δημιουργία ιστορικών παραλληλισμών, όπως για παράδειγμα με τους ανθρώπους που ενηλικιώθηκαν στην Ισπανία υπό τον Φράνκο. Η γενιά του Φράνκο μεγάλωσε στην πολιτική και οικονομική αναταραχή της δεκαετίας του 1930, η οποία ορίστηκε από τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Τα μέλη της διδάχθηκαν μια εθνικιστική και καθολική ιδεολογία κατά την άνοδο του καθεστώτος της δικτατορίας. Ο εμφύλιος πόλεμος, υπήρξε μια πόλωση της κοινωνία που άφησε μια μόνιμη διαίρεση σε αυτή τη γενιά. Μερικά από τα μέλη της κατέληξαν σε επίσημες θέσεις στην κυβέρνηση του Φράνκο, ενώ άλλα οργάνωσαν υπόγεια κινήματα κατά της δικτατορίας του. Κάτι τέτοιο μάλλον συμβαίνει και εδώ.

Πηγή Meduza